Akdeniz Bölgesi’nin en büyük kenti olarak Adana, tarih içerisinde her zaman farklı medeniyetlerin mimari izleri ile ayrı bir yere sahip olmuştur. Bu mimari kalite, Adana kentinde Cumhuriyet tarihine kadar uzanmış ve yakın geçmişte dahi etkilerini göstermiştir. Bunun en büyük örneği olan Adana merkez cami veya diğer bir ismi ile Sabancı Merkez Camii Adana’nın Seyhan ilçesinde çok önemli bir konumda yer almaktadır.

Adana deyince tarihi anlamda şehrin simgesi olarak kabul edilen Adana Taş Köprü ile hemen yan yana olan Merkez Camii, şehrin ihtişamlı görselliğini tamamlayan en önemli mimari yapılarından birisidir. Altı minaresi ve dev kapasitesi ile bugün Balkanlar ve Ortadoğu’nun en büyük camilerinden biri olarak kabul edilen Adana merkez cami birçok önemli noktanın kesişiminde bir sembol oluşturmaktadır.

Adana Merkez Camii Tarihçesi

Adana merkez cami çok eski tarihlerde inşa edilmiş bir yapı olmamasına rağmen ihtişamı sayesinde Anadolu’nun köklü mimarisini halen yaşatmaktadır. Çünkü cami çok genç bir yapıya sahip olarak 1998 yılında hizmet vermeye başlamıştır. Yaklaşık 25 yıllık bir tarihi bulunan bu cami, açıldığı günden bu yana Adana’da önemli bir konumda yer aldığı için şehre anlam katmış ve çevresi ile birlikte şehrin çevresinde değişime katkı sunmuştur.

Yapının yakın tarihçesine bakıldığında temel atma işlemi ilk olarak 13 Aralık 1988 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Döneminde Adana Büyükşehir Belediyesi sahipliğinde bulunan 65 bin metrekare bir arsa üzerine inşa edilen Adana merkez cami, arsanın Türkiye Diyanet Vakfı’na devredilmesi sonrasında inşaat çalışmaları yapılmaya başlanmıştır. Bu noktadan sonra cami inşaatının %50’lik kısmının tamamlanması için hem Diyanet Vakfı tarafından verilen hem de halk tarafından yapılan bağışlar kullanılmıştır.

Caminin birkaç sene süren ilk inşaat döneminin halk bağışları ile tamamlanması sonrasında geri kalan kısmının daha hızlı ve eksiksiz bir şekilde tamamlanması için %50 gibi bir bütçesi Sabancı Ailesi tarafından karşılanmıştır. O dönem bizzat Hacı Sabancı tarafından gerçekleştirilen bağışlar sonrasında kendisinin vefatı ardından yine Sabancı Ailesi caminin inşaatı için bağışlarda bulunmuştur.

Cami inşaatının tamamlanması ile birlikte açılış dönemi öncesinde ilk olarak Adana merkez cami ismi düşünülmüş olmasına rağmen Sabancı Ailesi tarafından gerçekleştirilen büyük bağışlar sonrasında caminin inşaatının tamamlanması ve etkin bir hale gelmesi nedeniyle bugün Sabancı merkez camii olarak da adlandırılmaktadır.

Adana merkez cami inşaatında teknik kadro içerisinde mimar olarak Necip Dinç yer almıştır. Cami inşaatı 10 sene gibi bir süre alırken, bu süre içerisinde Osmanlı mimarisi göz önünde bulundurularak caminin inşaatı gerçekleştirilmiştir. Camide birçok hat eseri yer alırken, tüm bu eserler Hattat Hüseyin Kutlu tarafından yapılmıştır. Ayrıca yine camide bulunan nakışlar ve çini desenleri de Mimar Nakkaş Semih İrteş tarafından nakış edilmiştir.

Adana Merkez Camii Mimari Yapısı

Merkez Cami ilk yapıldığı etapta 20 bin kişilik kapasiteye sahip olması ile birlikte sonradan açık alan düzenlemesi de gerçekleştirilerek, 28 bin kişi kapasiteye ulaştırılmıştır. Bugün tam kapsamlı kullanım alanı ile birlikte 28 bin 500 kişinin ibadet edebilmesi için imkan sağlayan Sabancı merkez camii bahsedildiği şekilde Balkanlar ve Ortadoğu’nun en büyük camilerinden birisidir.

Adana merkez cami içerisinde son cemaat mahalli için 6600 metrekare gibi bir bölge bulunmaktadır. Caminin toplam alanı 58 bin 900 metrekare olmak ile birlikte bu alan içerisinde de 12 bin 900 metre gibi bir kapalı alan kullanımı yer almaktadır. Mimari yapı içerisinde ibadet alanı, eğitim alanı, bahçe, şadırvan ve gezi alanları gibi birçok farklı nokta ile gayet komplike bir yapı inşa edilmiştir.

Mühendislik çalışmalarında yapılan estetik etütler sonucunda Osmanlı mimarisinin kullanılması amaçlanırken, cami 9 fil ayağı üzerine oturtulacak şekilde inşa edilmiştir. Bu bağlamda Osmanlı mimarisi tarzı sergileyen cami, kısmen Sultan Ahmet Cami ile benzeyen bir genel görünüme sahiptir. Öte yandan caminin planı ve iç mekanı ise Mimar Sinan tarafından inşa edilen Selimiye Cami ile benzerlik oluşturmaktadır.

Teknik ayrıntılara bakıldığında, caminin dış yapısında 4 yarım kubbe, 5 tam kubbe ve 6 adet minare yer almaktadır. Yani toplam 15 göze çarpan parça bulunmak ile birlikte bu 15 parça dört halife ile birlikte dört mezhebi, İslam’ın 5 şartını ve imanın 6 şartı ile 15 önemli İslami kaidenin görsel yansımasını oluşturmaktadır. Öte yandan ana kubbe 32 metre çapa sahip olurken, bu yapı 32 farzı temsil etmektedir. Cami avlusunda 28 adet farklı açık kubbe bulunurken, bu kubbeler Kur’an-ı Kerim’de adı geçen 28 peygambere ithafen inşa edilmiştir.

Caminin her noktasında İslami değerlere ve kavramlara saygı gösterilecek şekilde ince mimari ayrıntılar yer almaktadır. Yine farklı ve önemli bir örnek olarak ana kubbe üzerinde bulunan 40 adet pencere de Hz. Muhammed’in (S. A.V.) peygamber olduğu yaşı ve günlük 40 rekat namazı ifade etmektedir. Caminin 6 adet minaresi bulunmak ile birlikte 99 metrelik bu minareler, Allahu Teala’nın 99 güzel ismine karşılık oluşturmaktadır.

Yine Adana merkez cami içerisinde ibadet alanları ile birlikte 4 adet ders odası, 10 adet itikaf odası, imam ve müezzinler için ayrı oda, sohbet odaları ve şadırvanlar gibi kısımlar bulunmaktadır. Namaz kılmak için oluşturulmuş bölgenin kot yüksekliği 54 metre olmakla birlikte son cemaat mahallinde 75 metre olan iki adet minare ve 4 adet de 99 metre yükseklikte minare yer almaktadır.

Cami içerisinde aydınlatma projeleri ve seslendirme projeleri için Philips firması ile ortaklaşa bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Adana merkez cami minare bölgesinde asansörlü bir sistem yer alırken, ASELSAN tarafından sağlanan merkezi telsiz yayını kullanılmaktadır. Aslında bu sayede 60 kilometre çapında bir daire içerisinde yer alan 275 adet farklı cami, bu telsiz yayını ile birlikte merkezi vaaz yayını sağlamaktadır.

Adana Merkez Cami Eserleri

Adana merkez cami inşasında Hattat Hüseyin Kutlu ve Mimar Nakkaş Semih İrteş tarafından çok önemli sanat eserleri miras bırakılmıştır. Cami içerisinde ilk örnek olarak hat eserleri açısından dev panolar yer alırken, bu panolar da büyüklük açısından dünyada görülebilecek en büyük cami panolarını oluşturmaktadır. Cami içerisindeki çini eserler ise klasik İznik çinisi sayesinde en eski teknikler kullanılarak yapılmıştır.

Sabancı merkez camii içerisindeki çini eserlere bakıldığında, ana kubbe üzerinde 9 metre çapa sahip bir eser bulunurken, Bakara suresinin 255. ayetini oluşturan Ayetel Kürsi bu çini üzerinde işlenmiştir. Caminin Güney cephesinde bir kuşak yazısı bulunmak ile birlikte bu yazı üzerinde de Nur suresinin 35., 36., 37. ve 38 ayetleri yer almaktadır.

Cami, tüm halk için tamamen faydalı bir hale gelmesi açısından birçok farklı eklenti ile birlikte daha geniş bir kapsama ulaştırılmıştır. Cami avlusunda batı kısımda yer alan müstakil bir bölüm içerisinde hem halk tarafından kullanılabilecek hem de araştırmacılar için büyük bir fayda sağlayacak bir kütüphane yer almaktadır. Bu bağlamda Adana merkez cami içerisinde bulunan kütüphane sayesinde klasik eserlere ulaşma imkanı bulunduğu gibi aynı zamanda dijital arşiv ve eserlere de ulaşılması mümkündür.

Farklı bir açıdan Adana merkez cami Türkiye’de önemli bir sembolik yapı olduğu için kandil geceleri, Ramazan’ı Şerif ve bayram günleri gibi dini günlerde de sağladığı ikramlar ile yıllardır göz doldurmaktadır. Cami avlusunda bulunan Sebil Çeşmesi bu önemli dini günlerde bal şerbeti ikramı için hazırlanırken, tüm Adana halkı bu ikramlıktan faydalanmaktadır.

Adana Merkez Cami Ulaşımı

Bahsedildiği şekilde Adana merkez cami kentin Seyhan ilçe sınırlarında yer almakla birlikte hemen yanı başında şehrin simgelerinden birini oluşturan Taşköprü yer almaktadır. Seyhan ilçesi Reşatbey Mahallesi sınırları içerisinde bulunan cami, Sabancı Vakfı ve Türkiye Diyanet Vakfı tarafından ortaklaşa bir şekilde inşaatı tamamlandıktan sonra mülkiyeti Adana Diyanet İşleri Vakfı’na devredilmiştir. Bugün caminin kullanım hakkı Adana il müftülüğünde olmak ile birlikte sorumluluğu ve bakımı Seyhan ilçe müftülüğü tarafından gerçekleştirilmektedir.

Sabancı merkez camii ulaşımının gerçekleştirilmesi için şehir merkezinin doğu tarafına ulaşılması ve şehir içi ulaşım araçları ile camiye ulaşılması yeterli olmaktadır. Kültür ve inanç turizmi açısından kentin en önemli mimari eserlerinden biri olan cami, 365 gün boyunca hem ibadet hem de turistik ziyaret açısından açık bulunmaktadır.